Çocuk ÜrolojisiOp. Dr. Perviz Hacıyev
AZRUEN+994 50 444 30 35

Obstrüktif üropatiler ve antenatal hidronefroz

Fetal ultrasonda böbrek dilatasyonu saptanan bebeği adım adım izlemek ve acil durumu, özellikle posterior üretral valvi atlamamak.

Yazar: Dr. Perviz Hacıyev, Avrupa Board sertifikalı çocuk ürologu (FEAPU).

Çocuk ürologları, ürologlar, çocuk cerrahları, çocuk doktorları ve asistan hekimler için15 adım~21 dk

Adım 1 / 15

Hedefler

Bu konuyu tamamladıktan sonra

  • Antenatal ve postnatal üriner sistem dilatasyonunu UTD sistemiyle sınıflayabilmek.
  • Doğum sonrası ilk USG'nin zamanlamasını doğru seçebilmek.
  • İSUG, MAG3/DTPA sintigrafisi ve antibiyotik profilaksisinin endikasyonlarını bilmek.
  • Posterior üretral valv şüphesini tanımak ve acil yapılması gerekenleri bilmek.
  • ÜPB darlığı, megaüreter ve üreteroselde cerrahi endikasyonları açıklayabilmek.
  • Fetal ürolojide tarama zamanlamasını, multidisipliner yaklaşımı ve fetal girişimin dar endikasyonlarını bilmek.
Klinik ipucu

Ana mesaj: antenatal hidronefrozların çoğu geçicidir, ancak hepsi izlenmelidir. Bilateral dilatasyon, kalın duvarlı mesane ve gebelikte oligohidramniyos (amniyon sıvısında azalma) saptanan erkek bebek, valv dışlanana kadar acil olgu olarak kabul edilir.

Temel bilgiler

Rakamlarla antenatal hidronefroz

  • %1–4,5gebeliklerin
  • ~%50 ve üzerigeçici, fizyolojik dilatasyon
  • %10–30ÜPB darlığı
  • %10–20vezikoüreteral reflü

Diğer nedenler: megaüreter (%5–10), multikistik displastik böbrek, çift toplayıcı sistem, üreterosel, ektopik üreter ve nadir görülmekle birlikte en ağır neden olan posterior üretral valv (%1–2).

Dilatasyonun derecesi ile patoloji olasılığı arasında doğrudan ilişki vardır: derece arttıkça kalıcı patoloji ve cerrahi olasılığı da artar.

Temel bilgiler

UTD sınıflaması: antenatal

16–27. hafta28. hafta ve sonrası
NormalAPD < 4 mmAPD < 7 mm
UTD A1 (düşük risk)APD 4 ile <7 mmAPD 7 ile <10 mm
UTD A2–3 (artmış risk)APD ≥ 7 mmAPD ≥ 10 mm

APD: renal pelvisin anteroposterior (ön-arka) çapı. Ölçümden bağımsız olarak periferik kaliks dilatasyonu, üreter dilatasyonu, parankim değişikliği, mesane anomalisi veya açıklanamayan oligohidramniyos varsa tablo A2–3 olarak sınıflanır.

Klinik ipucu

Sitedeki hidronefroz ölçüm aracı ile UTD derecesi gebelik haftasına ve bulgulara göre hesaplanabilir.

Temel bilgiler

UTD sınıflaması: postnatal

DereceBulgular (doğumdan 48 saat sonra)
NormalAPD < 10 mm, kaliks dilatasyonu yok
UTD P1 (düşük risk)APD 10 ile <15 mm ve/veya santral kaliks dilatasyonu; parankim, üreter ve mesane normal
UTD P2 (orta risk)Aşağıdakilerden herhangi biri: APD ≥ 15 mm, periferik kaliks dilatasyonu veya üreter dilatasyonu; parankim ve mesane normal
UTD P3 (yüksek risk)Parankimde incelme veya ekojenite değişikliği, mesane anomalisi

Sitede ortak dil olarak UTD kullanılmaktadır. EAU 2026'ya göre hiçbir sınıflama sistemi (UTD, SFU, APD) diğerine üstün değildir; bu nedenle raporda APD değerinin yanı sıra kaliksler, üreter, parankim ve mesane hakkında bilgi yer almalı ve bulgular birlikte değerlendirilmelidir.

Temel bilgiler

Posterior üretral valv (PUV)

Erkek çocuklarda posterior üretrada bulunan konjenital bir membrandır. Yaklaşık 5000–8000 erkek çocukta bir görülür ve çocuklarda kronik böbrek yetmezliğinin başlıca obstrüktif nedenidir.

  • Antenatal bulgular: bilateral hidroüreteronefroz, büyük ve kalın duvarlı mesane, “anahtar deliği” bulgusu, amniyon sıvısında azalma (oligohidramniyos).
  • Postnatal bulgular: zayıf veya damla damla idrar akımı, ıkınma, palpe edilebilen mesane, idrar yolu enfeksiyonu, sepsis, böbrek yetmezliği.
Dikkat

Böbrek yetmezliği riski nedeniyle PUV ömür boyu izlem gerektiren bir hastalıktır. Başarılı valv ablasyonundan sonra da mesane fonksiyonu (“valv mesanesi”) ve böbrek fonksiyonu izlenmelidir.

Temel bilgiler

Fetal üroloji (EAU 2026, yeni bölüm)

  • Tarama: üriner sistem anomalilerini değerlendirmek için birinci (11–14. hafta) ve ikinci (17–22. hafta) trimesterde USG (güçlü öneri).
  • Multidisipliner ekip: maternal-fetal tıp, klinik genetik, çocuk ürolojisi ve nefrolojisi, neonatoloji, psikoloji (güçlü öneri).
  • Fetal idrar biyokimyası: ardışık vezikosentezlerle (zayıf öneri).
  • Girişimden önce: alt üriner sistem obstrüksiyonunda yaşamı kısıtlayan genetik ve yapısal anomaliler dışlanmalıdır (zayıf öneri).
  • Fetal girişim (örneğin vezikoamniyotik şant): obstrüksiyon bulguları ve ikinci trimesterde amniyon sıvısında azalma olduğunda düşünülebilir (zayıf öneri).
Klinik ipucu

Fetal girişim yalnızca seçilmiş alt üriner sistem obstrüksiyonu (esas olarak PUV) olgularını kapsar. Unilateral hidronefroz veya MKDB girişim gerektirmez; burada asıl iş doğum sonrası planı oluşturmaktır.

Tanı

Doğumdan sonra ilk USG ne zaman?

  1. Unilateral A1 (düşük risk): ilk USG 48 saatten sonra, ilk haftalarda (AAP 2025: ilk 6 hafta içinde).
  2. Unilateral A2–3 (artmış risk): ilk USG doğumdan sonra, mümkünse taburculuktan önce, ideal olarak 48 saatten sonra. İlk iki günde fizyolojik dehidratasyon dilatasyonu maskeleyebilir.
  3. Ağır olgular: bilateral dilatasyon, tek böbrek, oligohidramniyos, PUV şüphesi (erkek, kalın duvarlı mesane): USG doğumdan hemen sonra, doğumun gerçekleştiği hastanede (EAU 2026).
  4. İlk USG normal olsa bile A2–3 olgularda 4–6 hafta sonra USG tekrarlanır.
  5. İleri tetkik: ardışık USG, ardından diüretik renogram, bazı olgularda İSUG (güçlü öneri).
Klinik ipucu

Doğumdan sonraki ilk 48 saatte yapılan “normal” USG, erken fizyolojik oligüri nedeniyle dilatasyonu olduğundan az gösterebilir. Bu sonuca dayanarak izlem sonlandırılmamalıdır.

Tanı

İSUG kime gerekir?

İşeme sistoüretrografisi (İSUG) vezikoüreteral reflüyü ve üretrayı (PUV) gösteren tetkiktir.

  • PUV şüphesi: acil, ilk günlerde.
  • UTD P3 olguları ve P2 olgularının çoğu, özellikle üreter dilatasyonu, bilateral dilatasyon, çift sistem veya üreterosel varsa.
  • Mesane anomalisi.
  • Febril idrar yolu enfeksiyonu geçirmiş hidronefrozlu bebek.

İzole UTD P1'de İSUG rutin olarak önerilmez.

Tanı

MAG3/DTPA sintigrafisi

MAG3/DTPA diüretik renogram obstrüksiyonun fonksiyonel etkisini gösterir: her böbreğin ayrı fonksiyonu (diferansiyel böbrek fonksiyonu) ve diüretik sonrası drenaj.

  • Zamanlama: böbrek matürasyonu için yaşamın 4–6. haftasından sonra, standart koşullarda (hidrasyon, furosemid zamanlaması, mesane drenajı).
  • Endikasyon: P2–P3 olgular, ÜPB darlığı veya obstrüktif megaüreter şüphesi.
  • Temel parametre diferansiyel böbrek fonksiyonudur: %40'ın altında olması veya tekrarlanan ölçümlerde 10 yüzde puandan fazla azalma anlamlıdır.
  • Uzamış T½ daha yüksek cerrahi olasılığıyla ilişkilidir; ancak çocuklarda drenaj eğrisi tek başına obstrüksiyon kanıtı değildir, sonuç USG seyriyle birlikte değerlendirilir.

DMSA sintigrafisi skar ve displaziyi gösterir, obstrüksiyonu göstermez. Tipik unilateral multikistik displastik böbrek USG ile net olarak doğrulanmışsa, fonksiyon yokluğunu göstermek için rutin DMSA gerekmez; tanısal şüphede ve seçilmiş olgularda yapılır.

Tanı

PUV şüphesinde acil yaklaşım

  1. Mesane drenajı: küçük çaplı kateter (genellikle 5–8 Fr beslenme sondası). Foley balonu mesane boynunu irrite edebilir.
  2. Kreatinin, elektrolitler, asit-baz dengesi. İlk günlerde anne kreatinini bebeğin değerini etkiler, bu nedenle seyir önemlidir.
  3. Postobstrüktif poliüriye hazırlıklı olmak: sıvı ve elektrolit dengesi.
  4. İdrar yolu enfeksiyonu varsa intravenöz antibiyotik.
  5. Tanının İSUG ile doğrulanması, durum stabilleştikten sonra endoskopik valv ablasyonu.
Klinik ipucu

Yaşamın ilk yılında ulaşılan en düşük kreatinin düzeyi, uzun dönem böbrek prognozunun en güçlü belirteçlerinden biridir.

Tedavi

İzlem ve antibiyotik profilaksisi

Postnatal dereceİzlem
UTD P11–6 ay sonra USG; değişiklik yoksa aralık uzatılır
UTD P21–3 ay sonra USG; İSUG ve MAG3/DTPA bireysel karara göre; uzun dönem risk, çocukluk boyunca izlem
UTD P31 ay sonra USG; İSUG ve fonksiyonel görüntüleme önerilir; uzun dönem risk, çocukluk boyunca izlem

Antibiyotik profilaksisi: asemptomatik ÜPB darlığında rutin olarak önerilmez. Yüksek riskli gruplara önerilebilir: sünnetsiz bebekler, hidroüreteronefrozu veya yüksek dereceli hidronefrozu olan bebekler (zayıf öneri). Megaüreterde yaşamın ilk yılında profilaksi önerilir; üreter çapı 7 mm'den genişse enfeksiyon riski yüksektir. Reflüde karar ayrıca verilir.

Dikkat

Hidronefrozlu bebekte açıklanamayan ateş, idrar yolu enfeksiyonu dışlanana kadar ciddiye alınmalıdır: uygun yöntemle alınmış idrar tahlili ve kültür.

Tedavi

ÜPB darlığı

Hidronefrozların çoğu böbrek fonksiyonu bozulmadan izlenir ve zamanla düzelir. Cerrahi endikasyonlar (EAU 2026):

  • Semptomlar: tekrarlayan yan ağrısı (adölesanlarda aralıklı ağrı atakları), febril idrar yolu enfeksiyonu; ayrıca taş.
  • Diferansiyel fonksiyonun %40'ın altında olması veya tekrarlanan tetkiklerde 10 yüzde puandan fazla azalması.
  • Furosemid sonrası yetersiz drenaj.
  • USG'de APD'nin artması, yüksek dereceli (SFU III–IV) dilatasyon, parankimde incelme.
  • Bilateral ağır dilatasyon veya tek böbrekte ağır dilatasyon.

Karar, hidronefrozun ve böbrek fonksiyonunun seyrine göre verilir (zayıf öneri). Piyeloplasti, obstrüksiyon klinik olarak veya ardışık görüntülemeyle doğrulandığında yapılır.

Standart ameliyat Anderson-Hynes piyeloplastidir (açık, laparoskopik veya robot yardımlı). Başarı oranı yaklaşık %90–95'tir. Ameliyat sonrası izlem USG ve gerekirse MAG3/DTPA ile yapılır.

Tedavi

Megaüreter, üreterosel, MKDB

HastalıkYaklaşım
Primer obstrüktif megaüreterÇoğu kendiliğinden düzelir. Yaşamın ilk yılında antibiyotik profilaksisi önerilir. Fonksiyon azalır veya enfeksiyonlar tekrarlarsa: bebeklerde geçici stent veya balon dilatasyonu, ardından üreter reimplantasyonu
Üreterosel (genellikle çift sistemin üst polü)Hidroüreteronefrozlu yenidoğanda sürekli antibiyotik profilaksisi. Enfekte obstrüktif üreteroselde drenaj: endoskopik dekompresyon (insizyon veya ponksiyon) ya da nefrostomi. Sonraki tedavi bireyseldir: klinik durum, yaş, ilgili renal ünitenin fonksiyonu, her iki tarafta reflü veya obstrüksiyon, mesane boynu obstrüksiyonu, üreteroselin intravezikal ya da ektopik olması ve ailenin ve cerrahın tercihleri göz önünde bulundurulur
Multikistik displastik böbrek (MKDB)Fonksiyonsuz böbrek çoğu zaman küçülür. Karşı böbreğin kompansatuvar büyümesi ve reflüsü izlenir; nefrektomi nadiren gerekir

Tedavi

Valv sonrası: ömür boyu izlem

  • Valv ablasyonundan sonraki 2–3 ay içinde kontrol İSUG veya sistoskopi, akım ve rezidüel idrarın değerlendirilmesi.
  • Böbrek fonksiyonu, kan basıncı, proteinüri, büyüme: düzenli olarak.
  • Mesane fonksiyonu: “valv mesanesi” yüksek basınç, gece poliürisi ve tam boşalamama ile kendini gösterebilir; gerekirse ürodinami, antikolinerjik, kateterizasyon, gece drenajı.
  • Adölesan dönemde erişkin ürolojisi ve nefrolojisine planlı geçiş.
Klinik ipucu

PUV'li çocuğun çocuk doktorunun temel görevi: kan basıncını, büyümeyi, enfeksiyonları ve mesane semptomlarını izlemek, nefrolog ve çocuk ürologu ile iletişimi sürdürmek.

Test

Test: Obstrüktif üropatiler

Kendinizi sınayın: bir cevap seçin.

  1. Gebeliğin 32. haftasında APD 12 mm, diğer bulgular normal. UTD derecesi nedir?

  2. Unilateral A1 dilatasyonu olan bebekte ilk postnatal USG ne zaman yapılmalıdır?

  3. Hangi durum doğumdan hemen sonra USG ve acil müdahale gerektirir?

  4. ÜPB darlığında hangi bulgu cerrahi endikasyondur?

  5. PUV şüphesi olan yenidoğanda mesane drenajı için hangi seçenek tercih edilir?

  6. Asemptomatik unilateral ÜPB darlığı olan, sünnetli ve üreteri dilate olmayan bebekte antibiyotik profilaksisi konusunda EAU 2026 ne önerir?

  7. Fetal girişim (vezikoamniyotik şant) hangi durumda düşünülebilir?

Konu tamamlandı

Tüm konularÇocuk ürologuna sevk kriterleri

Konuyla ilgili hesaplayıcılar

İlgili konular

Konuyla ilgili aileler için yazılar

Kaynaklar

  1. Nguyen HT, Benson CB, Bromley B, et al. Multidisciplinary consensus on the classification of prenatal and postnatal urinary tract dilation (UTD classification system). J Pediatr Urol. 2014;10(6):982–998.
  2. EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Dilatation of the upper urinary tract (UPJ and UVJ obstruction); Posterior urethral valves; Ureterocele and ectopic ureter; Foetal urology.
  3. Nguyen HT, Herndon CDA, Cooper C, et al. The Society for Fetal Urology consensus statement on the evaluation and management of antenatal hydronephrosis. J Pediatr Urol. 2010;6(3):212–231.

Bu içerik sağlık profesyonelleri içindir ve güncel klinik kılavuzlara dayanır. Belirli bir hasta hakkındaki kararı tedaviyi yürüten hekim verir.

Son güncelleme:

WhatsApp ile randevu alın