Çocuklarda tek fonksiyonel böbrek

Tek fonksiyonel böbrek nedir?

Normalde insanın iki böbreği vardır. Bazı çocuklarda ise yalnızca bir böbrek çalışır. Buna tek fonksiyonel böbrek denir. Başlıca nedenleri şunlardır:

• Böbreğin doğuştan olmaması (agenezi). Böbrek anne karnında hiç gelişmez. Böbrek agenezisi yaklaşık 2000 bebekten birinde görülür.
• Multikistik displastik böbrek. Böbrek vardır ama kistlerle dolu olduğu için çalışmaz.
• Böbreğin alınması (nefrektomi). Örneğin bir tümör ya da böbreği işlevsiz bırakan bir tıkanıklık nedeniyle.

Erkek çocuklarda biraz daha sık görülür. Tanı ultrasonla doğrulanır.

Sağlam böbrek nasıl uyum sağlar?

Tek böbrek, işi tek başına yapabilmek için büyür. Buna kompansatuvar hipertrofi denir ve daha anne karnındayken, gebeliğin 20. haftasından itibaren başlayabilir. Böbreğin süzme kapasitesi artar ve toplam böbrek fonksiyonu iki böbreğin düzeyine yakın kalır.

Bu uyumun bir bedeli de vardır: böbrek yıllarca fazla yük altında çalışır. Bu nedenle tek böbreği olan çocuklarda zamanla tansiyon yüksekliği, idrarda protein ve böbrek fonksiyonlarında azalma riski artar. 407 çocuğun incelendiği bir çalışmada çocukların %37’sinde bu bulgulardan en az biri saptanmıştır. Risk yaşla birlikte, özellikle ergenlik döneminde artar. Tek böbreğin beklendiği gibi büyümemesi ve bu böbrekte başka bir anomali bulunması riski daha da yükseltir.

Eşlik eden anomaliler

Çocukların yaklaşık üçte birinde tek böbrekte ya da idrar yollarında başka bir doğumsal farklılık da bulunur. Bunlar arasında en sık vezikoüreteral reflü (çocukların yaklaşık %20’si) ve üreteropelvik bileşke darlığı (yaklaşık %5’i) görülür.

İşeme sistoüretrografisi (İSUG) her çocuğa gerekmez. Genellikle ultrasonda üreter genişse, ağır reflü şüphesi varsa ya da çocuk idrar yolu enfeksiyonu geçirmişse yapılır.

Takip

Tek böbreği olan çocuk ömür boyu takip edilmelidir. Doğumsal tek böbrek için uluslararası öneriler şöyledir:

Tetkik	Ne zaman
Tansiyon	Her yıl
İdrar tahlili (protein)	Her yıl
Kanda böbrek fonksiyonu (kreatinin, eGFR)	Ergenliğe kadar 5 yılda bir, sonra 2 yılda bir
Böbrek ultrasonu	1 yaşında, sonra 5 yılda bir

Tansiyon yüksek bulunmuşsa ya da böbrek fonksiyonu azalmışsa 24 saatlik tansiyon takibi (tansiyon Holter’i) de yapılır ve takip bir çocuk nefroloğuyla birlikte sürdürülür. Böbreği ameliyatla alınmış çocuklarda takip planını tedaviyi yürüten ekip kişiye özel belirler.

Kız çocukları için ileriye dönük bir not: tek böbreği olan kadınlarda gebelikte tansiyon yükselmesi ve preeklampsi riski yaklaşık 2,5 kat daha yüksektir. Bu yüzden gebelikte doktora bu durum mutlaka söylenmelidir.

Günlük yaşam ve spor

• Beslenme: özel bir diyet gerekmez. Tuzu az kullanmak, kiloyu normal sınırlarda tutmak ve yeterince su içmek yeterlidir.
• İlaçlar: her doktora çocuğunuzun tek böbreği olduğunu söyleyin. Böbreğe zarar verebilecek ilaçlar mümkün olduğunca az kullanılmalıdır.
• Spor: eskiden tek böbreği olan çocuklara temas sporları uzun süre yasaklanırdı. Güncel verilere göre spor sırasında böbrek yaralanması çok nadirdir ve bildirilen yaralanmaların hiçbiri böbrek kaybıyla sonuçlanmamıştır. Çocuklarda sporla ilişkili böbrek yaralanmalarının en sık nedeni bisiklettir. Bu nedenle fiziksel aktivite teşvik edilir. Görüşler tamamen aynı değildir: Amerikan Pediatri Akademisi temas ve çarpışma sporları için kişiye özel değerlendirme önerir ve koruyucu ekipmanın, çoğu spora izin verilebilecek kadar riski azaltabileceğini belirtir. Çocuğunuzun seçtiği sporu doktorunuzla konuşun.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Planlı kontrolleri aksatmayın. Ayrıca aşağıdaki durumlarda bir sonraki planlı kontrolü beklemeden başvurun:

• 38 °C ve üzeri ateş, özellikle görünür başka bir neden yoksa,
• karına, böğre veya sırta alınan sert bir darbeden sonra idrarda kan ya da ağrı,
• evde ölçülen tansiyonun tekrar tekrar yüksek çıkması.