Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu

İdrar yolu enfeksiyonu nedir?

İdrar yolu enfeksiyonu, idrar yollarının bakterilerle iltihaplanmasıdır. En sık, bağırsakta yaşayan E. coli bakterisi idrar kanalından yukarı çıkarak mesaneye, bazen de böbreğe ulaşır.

• Mesane enfeksiyonu (sistit) genellikle ateşsiz seyreder.
• Böbrek enfeksiyonu (piyelonefrit) ateşle seyreder ve daha ciddidir.

İlk yılda erkek çocuklarda, özellikle sünnetsiz erkek çocuklarda daha sık görülür; bir yaşından sonra ise kızlarda daha sıktır.

Yaşa göre belirtiler

Bebeklerde belirtiler çoğu zaman belirgin değildir:

• nedeni açık olmayan ateş (çoğu zaman tek belirti),
• huzursuzluk, emmenin azalması, kusma,
• kilo alamama, uzun süren sarılık (yenidoğanda),
• kötü kokulu idrar.

Büyük çocuklarda:

• idrar yaparken yanma ve ağrı,
• sık idrara çıkma, ani ve güçlü sıkışma hissi, yeni başlayan idrar kaçırma,
• karnın alt kısmında ağrı,
• bulanık, kötü kokulu, bazen kanlı idrar,
• ateş, yan veya bel ağrısı (böbrek enfeksiyonunda).

Tanı: doğru idrar örneği

Tanı idrar tahlili ve idrar kültürüyle konur. Sonucun güvenilir olması örneğin nasıl alındığına bağlıdır:

• Tuvaletini kendi yapan çocuklarda: genital bölge yıkandıktan sonra orta akım idrarı.
• Bez kullanan çocuklarda: idrar tahlili ve kültür için kateterle (nadiren suprapubik aspirasyonla) alınan örnek. “Temiz yakalama” yöntemi ilk tarama için kabul edilir.
• İdrar torbasıyla kültür için örnek alınmamalıdır. Bu örnek deri bakterileriyle çabuk kirlenir ve pozitif sonuç çoğu zaman yanlıştır. Torba örneği yalnızca tamamen negatif olduğunda değerlidir: bu durumda enfeksiyon olasılığı düşüktür.
• Örnek antibiyotiğin ilk dozundan önce alınır.

Ayrıntılı bilgi: idrar tahlili ve kültür.

Tedavi

Tedavi geciktirilmemelidir: antibiyotiğe ateş başladıktan 48–72 saatten daha geç başlamak böbrekte skar riskini artırır.

• Ateşsiz sistit: ağızdan antibiyotik, genellikle 3–5 gün.
• Ateşli enfeksiyon: ağızdan veya damardan antibiyotik, 4–7 gün. 2 aylıktan küçük bebeklere, genel durumu ağır olan ve kusma nedeniyle ağızdan ilaç alamayan çocuklara damardan antibiyotik verilir, genellikle hastanede.
• Gerekirse antibiyotik kültür sonucuna göre değiştirilir.
• Bol sıvı, ateş ve ağrı için yaşa ve kiloya uygun ilaçlar.

Hangi çocuğa ek tetkik gerekir?

• Ateşli enfeksiyondan sonra: böbrek ve mesane ultrasonu. Bebeklerde ve genel durumu ağır çocuklarda 24 saat içinde yapılır, evde tedavi edilen çocuklarda daha sonraya planlanabilir.
• Reflüyü araştırmak için İSUG (işeme sistoüretrografisi) enfeksiyon sırasında yapılmaz ve her çocuğa gerekmez. 12 aylıktan küçük bebekte ilk ateşli enfeksiyon, tekrarlayan ateşli enfeksiyon, ultrason veya DMSA’da anormallik ve her yaşta atipik enfeksiyon varlığında düşünülür. İlk enfeksiyon tipikse ve ultrason normalse, ikinci bir enfeksiyon olup olmayacağını beklemek de bir seçenektir.
• Böbrekte skar şüphesinde: enfeksiyondan en az 6 ay sonra DMSA sintigrafisi.

Tekrarlamayı önlemek

• ateşli veya tekrarlayan enfeksiyon geçiren, tuvaletini kendi yapan çocuklarda kabızlık dâhil mesane-bağırsak disfonksiyonunun araştırılması ve tedavisi,
• gün içinde yeterli su ve 2–3 saatte bir tuvalete gitmek,
• kızlarda önden arkaya doğru silmek, köpüklü banyodan uzak durmak,
• tekrarlayan enfeksiyonu ve fimozisi olan erkek çocuklarda sünnet derisine sürülen steroid krem tekrarlamayı azaltır; reflü veya başka bir idrar yolu sorunu da varsa sünnet düşünülür,
• tekrarlayan enfeksiyon riski olan çocuklarda (örneğin reflü veya ilk yılda genişlemiş üreter) doktorun kararıyla düşük doz antibiyotik profilaksisi.