Çift toplayıcı sistem ve ektopik üreter

Çift toplayıcı sistem nedir?

Normalde her böbreğin bir toplayıcı sistemi (pelvisi) ve bir üreteri vardır. Bazı kişilerde böbrek, her birinin kendi toplayıcı sistemi olan iki bölüm hâlinde gelişir. Buna çift (dupleks) toplayıcı sistem denir. En sık görülen böbrek anomalisidir, yaklaşık her 100 kişiden birinde bulunur.

• Tam olmayan (inkomplet) duplikasyon: iki üreter yolda birleşir ve mesaneye tek bir delikle açılır. Genellikle hiçbir sorun yaratmaz.
• Tam (komplet) duplikasyon: iki üreter yolda birleşmez ve ayrı ayrı açılır; bunlardan biri mesane dışında (ektopik) açılabilir. Sorunlar çoğunlukla bu tipte görülür.

Hangi sorunlara yol açabilir?

Tam duplikasyonda iki üreterin her birinin kendine özgü riski vardır:

• Alt bölümün (alt polün) üreteri çoğu zaman mesaneye kısa bir submukozal tünelle açılır ve reflü gelişir.
• Üst bölümün (üst polün) üreteri mesaneye normalden daha aşağıda açılır. Ucunda üreterosel gelişebilir ya da üreter mesanenin dışında bir yere açılır (ektopik üreter).

Ektopik üreter

Kızlarda ektopik üreter, mesane sfinkterinin altında, idrar kanalına (üretraya) veya vajinaya açılabilir. Bu durumda o bölümün idrarı tutulamaz, sürekli damla damla dışarı gelir. Tipik tablo şöyledir: kız çocuğu normal şekilde idrarını yapar, ama iç çamaşırı gün boyu az da olsa ıslak kalır. Bu, sıradan gündüz idrar kaçırmadan farklı bir durumdur. Bu damlama ameliyatla giderilebilir; ameliyatın türü ve sonuç çocuğun anatomisine, böbrek ve mesane işlevine bağlıdır.

Erkeklerde ektopik üreter sfinkterin yukarısına açıldığı için idrar kaçırmaya yol açmaz, ancak enfeksiyonlara neden olabilir.

Tanı ve tedavi

Çift sistem genellikle ultrasonda görülür. Genişleme ve şikâyet yoksa ek tetkik veya tedavi gerekmez.

Yenidoğanda ektopik üreter veya üreterosel nedeniyle üreter ve böbrek genişlemişse (hidroüreteronefroz), enfeksiyonu önlemek için her gün düşük dozda koruyucu antibiyotik başlanır. Bu durumlarda tetkiklerle böbreğin her bölümünün ne kadar çalıştığı, reflü ve tıkanıklık olup olmadığı araştırılır (İSUG, DMSA sintigrafisi, gerekirse MAG3 sintigrafisi veya MR ürografi).

Tedavi her çocuk için ayrı ayrı belirlenir: çocuğun genel durumu ve yaşı, her bölümün fonksiyonu, reflü ve tıkanıklık, ayrıca ailenin ve cerrahın hangi tedavi yöntemini tercih ettiği göz önüne alınır. Genel yaklaşım sorunun türüne göredir: reflüde koruyucu antibiyotik veya endoskopik enjeksiyon, üreteroselde endoskopik insizyon, ektopik üreterde ise üreterin mesaneye yeniden yerleştirilmesi (reimplantasyon) veya alt bölümün üreterine bağlanması (üreteroüreterostomi). Böbreğin üst bölümü hiç çalışmıyor ve sorun yaratıyorsa o bölüm çıkarılabilir.