Çocuk ÜrolojisiOp. Dr. Perviz Hacıyev
AZRUEN+994 50 444 30 35

Alt üriner sistem disfonksiyonu ve gündüz idrar kaçırma

Gündüz idrar kaçıran çocuğu sistematik olarak değerlendirmek, mesane ile bağırsak arasındaki ilişkiyi görmek ve üroterapiyi doğru başlatmak.

Yazar: Dr. Perviz Hacıyev, Avrupa Board sertifikalı çocuk ürologu (FEAPU).

Çocuk ürologları, ürologlar, çocuk cerrahları, çocuk doktorları ve asistan hekimler için12 adım~15 dk

Adım 1 / 12

Hedefler

Bu konuyu okuduktan sonra

  • Alt üriner sistem disfonksiyonu (AÜSD) için ICCS terimlerini doğru kullanmak.
  • Aşırı aktif mesaneyi, işeme erteleme davranışını, disfonksiyonel işemeyi ve az aktif mesaneyi ayırt etmek.
  • Mesane-bağırsak disfonksiyonunun (MBD) enfeksiyon ve reflü ile ilişkisini açıklamak.
  • Günlük, Bristol skalası, USG ve üroflovmetri ile değerlendirme yapmak.
  • Standart üroterapiyi başlatmak ve ne zaman sevk gerektiğini bilmek.
Klinik ipucu

Ana mesaj: gündüz idrar kaçıran çocukta önce bağırsak alışkanlıklarını sorun. Eşlik eden kabızlık varsa tedavisi planın önemli bir parçasıdır; tedavi edilmezse idrar semptomları sürebilir ve tedaviye yanıt zayıflayabilir.

Temel bilgiler

Normal mesane fonksiyonu

  • 4–5 yaşçoğu çocukta gündüz kuruluğu
  • 4–7 kezgün içinde normal işeme sayısı
  • (yaş + 1) × 30 mlbeklenen mesane kapasitesi
  • %5–10okul çağında gündüz idrar kaçırma

Normalde mesane dolarken detrüsör gevşemiş (relakse) durumda kalır. İşeme sırasında detrüsör kasılır, pelvik taban kasları ve eksternal sfinkter gevşer. Bu koordinasyonun bozulması farklı AÜSD tiplerine yol açar.

Günde 8 veya daha fazla işeme sık işeme, 3 veya daha az işeme ise seyrek işeme olarak kabul edilir.

Temel bilgiler

Başlıca AÜSD tipleri

TipTipik tablo
Aşırı aktif mesaneAni ve güçlü sıkışma hissi, sık işeme, sıkışma sırasında idrar kaçırma, tutma manevraları. En sık görülen tip
İşeme ertelemeÇocuk oyun veya utangaçlık nedeniyle işemeyi son ana kadar erteler; gün içinde az sayıda işer
Disfonksiyonel işemeİşeme sırasında pelvik taban kasları gevşemez; akım kesik kesik ve dalgalı (“staccato”), rezidüel idrar, sık enfeksiyon
Az aktif mesaneSeyrek işeme, ıkınarak işeme, kesintili akım, yüksek rezidüel idrar
Vajinal reflüKızlarda işemeden hemen sonra az miktarda idrar kaçırma; bacakları bitişik oturmakla ilişkilidir
Gülme inkontinansıYalnızca gülerken mesanenin tamamen boşalması, çoğunlukla kızlarda
Gündüz pollaküriGün içinde çok sayıda (saatte birkaç kez bile) küçük hacimli işeme, idrar kaçırma yok; çoğu zaman kendiliğinden geçer

Temel bilgiler

Mesane-bağırsak disfonksiyonu (MBD)

Mesane ile rektum ortak sinir yollarını ve pelvik taban kaslarını paylaşır. Dolu rektum mesaneye bası yapar, aşırı aktiviteyi artırır ve boşalmayı zorlaştırır.

  • MBD, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının en önemli risk faktörlerinden biridir.
  • Vezikoüreteral reflüsü olan çocuklarda MBD, reflünün kendiliğinden düzelme olasılığını azaltır ve “breakthrough” enfeksiyonları artırır.
  • Tek başına kabızlığın tedavisi pek çok çocukta gündüz idrar kaçırmayı ve enfeksiyonları azaltır.
Klinik ipucu

Ebeveynin “her gün dışkılıyor” yanıtı kabızlığı dışlamaz. Bristol skalası ile dışkı şekli, ağrılı defekasyon ve iç çamaşırında lekelenme sorgulanmalıdır.

Tanı

Öykü ve anketler

  • İdrar kaçırmanın zamanı ve koşulları: sıkışma ile mi, gülerken mi, işemeden sonra mı, sürekli mi?
  • İşeme sayısı, tutma manevraları, ıkınma, akımın özelliği.
  • Bağırsak: sıklık, şekil (Bristol), ağrı, enkoprezis. Kabızlık için Roma IV kriterleri.
  • İdrar yolu enfeksiyonları, reflü, daha önce yapılan tetkikler.
  • Nörolojik ve psikososyal öykü, DEHB.

Geçerliliği gösterilmiş semptom anketleri (örneğin Dysfunctional Voiding Symptom Score) semptom şiddetini ölçmek ve tedaviye yanıtı izlemek için yararlıdır.

Tanı

Fizik muayene ve idrar tahlili

  • Karın: sol alt kadranda ele gelen fekal kitle, dolu mesane.
  • Genital bölge: labial yapışıklık, meatal darlık, cilt irritasyonu, ektopik üreter orifisi.
  • Lumbosakral bölge: gamze, kıl kümesi, hemanjiyom, gluteal yarıkta asimetri.
  • Nörolojik: alt ekstremitelerde refleksler, kas gücü, yürüyüş, perianal duyu.

İdrar tahlili her çocukta yapılır: enfeksiyon, glukozüri, düşük dansite. Febril enfeksiyon öyküsü varsa kültür de alınır.

Tanı

Günlük, USG ve üroflovmetri

  • 48 saatlik işeme günlüğü: işeme sayısı, hacimler, sıvı alımı, idrar kaçırma atakları. Yazdırılabilir form.
  • USG: mesane duvar kalınlığı, işeme sonrası rezidüel idrar, üst üriner sistem, rektum çapı (>3 cm fekal birikimi düşündürür).
  • Üroflovmetri ve rezidüel idrar: akım eğrisinin şekli tanısal bilgi verir.
Akım eğrisiOlası ilişki
Çan şeklindeNormal
Kule şeklinde (yüksek, kısa)Aşırı aktif mesane
Staccato (testere dişi)Disfonksiyonel işeme, pelvik taban kasılması
KesintiliAz aktif mesane, ıkınarak işeme
Plato (yassı, uzun)Anatomik obstrüksiyon: üretra darlığı, üretral valv, meatal darlık

Tek bir eğri tanı koydurmaz: yeterli işeme hacmi, tekrarlanan ölçüm, rezidüel idrar ve gerektiğinde pelvik taban EMG'si ile birlikte değerlendirilir.

Rezidüel idrarın artmış kabul edildiği eşik tek ve tekrarlanan ölçümler için farklıdır (ICCS; Chang, 2013). Yüzde, ölçülen mesane kapasitesine (işenen hacim + rezidüel idrar) göre hesaplanır; bu, yaşa göre beklenen kapasite [(yaş + 1) × 30 ml] ile aynı değildir.

YaşTek ölçümTekrarlanan ölçümler
4–6 yaş>30 ml veya >%21>20 ml veya >%10
7–12 yaş>20 ml veya >%15>10 ml veya >%6

Tanı

Ürodinami kime gerekir?

AÜSD'li çocukların çoğunda invaziv ürodinami gerekmez. Endikasyonlar:

  • Nörolojik bulgular veya nörojen mesane şüphesi.
  • Standart ve spesifik üroterapiye yanıt alınamaması.
  • Üst üriner sistemde dilatasyon, kalın duvarlı mesane, yüksek rezidüel idrar.
  • İnvaziv tedavi öncesinde (örneğin botulinum toksini).

Tedavi

Standart üroterapi

Tüm AÜSD tiplerinde ilk basamaktır ve 3–6 ay sürdürülür:

  1. Çocuğa ve aileye mesanenin nasıl çalıştığını yaşa uygun biçimde anlatmak.
  2. Zamanlı işeme: gün içinde her 2–3 saatte bir, günde 5–7 kez. Saat veya telefon hatırlatıcısı yardımcı olur.
  3. Doğru pozisyon: ayaklar desteğe basar, dizler açık, vücut gevşek. Kızlarda vajinal reflünün önlenmesine yardımcı olur.
  4. Yeterli sıvı, ağırlıklı olarak gündüz; kafeinli ve gazlı içeceklerden kaçınmak.
  5. Kabızlık tedavisi: gerekirse önce bağırsak boşaltımı (dezimpaksiyon), ardından uzun süreli osmotik laksatif (polietilen glikol) ve düzenli tuvalet saatleri.
  6. Günlük ve motivasyon çizelgesi ile izlem.
Klinik ipucu

Üroterapi basit görünür, ancak başarısızlığın en sık nedeni ailenin onu sistematik olarak uygulamamasıdır. Her kontrolde günlüğün gözden geçirilmesi tedaviye uyumu artırır.

Tedavi

Spesifik tedaviler

TipEk tedavi
Aşırı aktif mesaneAntikolinerjik ilaç (oksibutinin vb.), rezidüel idrar ve kabızlık kontrol edildikten sonra; seçilmiş olgularda parasakral transkütan elektrik stimülasyonu
Disfonksiyonel işemePelvik tabanın gevşetilmesine yönelik biofeedback ile üroterapi
Az aktif mesaneZamanlı ve çift işeme; yüksek rezidüel idrarda temiz aralıklı kateterizasyon
Tekrarlayan enfeksiyonDoğrulanmış tekrarlayan, özellikle febril enfeksiyonlarda, seçilmiş yüksek riskli çocuklarda antibiyotik profilaksisi bireysel olarak tartışılır; MBD tedavisi paralel yürütülür
Gülme inkontinansıDirençli olgularda metilfenidat (uzman tarafından)
Dikkat

Antikolinerjik ilaçlar kabızlığı ve rezidüel idrarı artırabilir. Başlamadan önce rezidüel idrar ölçülür, kabızlık tedavi edilir.

Tedavi

Ne zaman sevk edilmelidir?

  • Nörolojik bulgular, lumbosakral bölgede cilt değişiklikleri.
  • Febril veya tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, reflü.
  • Yüksek rezidüel idrar, plato şeklinde akım, zayıf akım, ıkınma.
  • Kızlarda normal işemenin yanında sürekli idrar kaçırma.
  • USG'de dilate üst üriner sistem veya kalın duvarlı mesane.
  • 3–6 ay doğru uygulanan üroterapiye yanıt alınamaması.
Klinik ipucu

Sevke 48 saatlik günlüğün, idrar tahlilinin ve mümkünse rezidüel idrar ölçümlü USG'nin eklenmesi ilk muayeneyi çok daha verimli hale getirir.

Test

Test: Alt üriner sistem disfonksiyonu

Kendinizi sınayın: bir cevap seçin.

  1. 6 yaşında bir kız çocuğu sık sık ani sıkışma hissediyor, çömelip topuğuyla perineye bastırıyor ve günde 10 kez işiyor. En olası tip hangisidir?

  2. Üroflovmetride “staccato” (testere dişi) eğri neyi gösterir?

  3. Tekrarlayan İYE ve gündüz idrar kaçırması olan çocukta ilk tedavi basamağı hangisidir?

  4. 9 yaşındaki bir çocukta işeme sonrası rezidüel idrar tekrarlanan ölçümlerde 45 ml. Bu ne anlama gelir?

  5. Antikolinerjik ilaca başlamadan önce ne kontrol edilmelidir?

Konu tamamlandı

Tüm konularÇocuk ürologuna sevk kriterleri

Konuyla ilgili hesaplayıcılar

İlgili konular

Konuyla ilgili aileler için yazılar

Kaynaklar

  1. Austin PF, Bauer SB, Bower W, et al. The standardization of terminology of lower urinary tract function in children and adolescents: update report from the standardization committee of the International Children’s Continence Society. Neurourol Urodyn. 2016;35(4):471–481.
  2. Chase J, Austin P, Hoebeke P, McKenna P. The management of dysfunctional voiding in children: a report from the standardisation committee of the International Children’s Continence Society. J Urol. 2010;183(4):1296–1302.
  3. Chang SJ, Chiang IN, Lin CD, Hsieh CH, Yang SS. Age- and gender-specific nomograms for single and dual post-void residual urine in healthy children. Neurourol Urodyn. 2013;32(7):1014–1018.
  4. Farhat W, Bägli DJ, Capolicchio G, et al. The dysfunctional voiding scoring system: quantitative standardization of dysfunctional voiding symptoms in children. J Urol. 2000;164(3 Pt 2):1011–1015.
  5. EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Daytime lower urinary tract conditions.

Bu içerik sağlık profesyonelleri içindir ve güncel klinik kılavuzlara dayanır. Belirli bir hasta hakkındaki kararı tedaviyi yürüten hekim verir.

Son güncelleme:

WhatsApp ile randevu alın