Çocuklarda böbrek taşı

Çocuklarda böbrek taşı ne kadar sık görülür?

Böbrek taşı çoğu zaman yetişkin hastalığı olarak bilinir, ama son yıllarda çocuklarda da giderek daha sık görülüyor. Taş, sıcak iklimlerde ve Orta Doğu, Kafkasya, Orta Asya gibi bazı bölgelerde daha sık görülür. Taş bebeklerde de olabilir.

Yetişkinlerden farklı olarak çocuklarda taşın arkasında çoğu zaman belirli bir neden vardır: metabolizma bozukluğu, idrar yollarının doğuştan bir anomalisi veya enfeksiyon. Bu yüzden çocukta taşın yalnızca çıkarılması yetmez, nedeni de bulunmalıdır.

Nedenleri

• Metabolik: idrarda kalsiyumun fazla olması (en sık neden), sitratın az olması, oksalatın veya ürik asidin fazla olması, sistinüri.
• Anatomik: üreteropelvik bileşke darlığı, megaüreter, idrarın birikip durgunlaşmasına (staz) yol açan diğer durumlar.
• Enfeksiyon: bazı bakteriler idrarda taş oluşumuna zemin hazırlar.
• Yaşam tarzı: az sıvı içmek, tuzlu ve işlenmiş gıdalar, uzun süre hareketsiz kalmak, bazı ilaçlar.

Belirtileri

• Büyük çocuklarda: yandan başlayıp karnın alt kısmına yayılan, dalga dalga gelen şiddetli ağrı (renal kolik), bulantı, kusma, idrarda kan.
• Küçük çocuklarda: tipik ağrı çoğu zaman olmaz. Huzursuzluk, ağlama, kusma, idrar yolu enfeksiyonu görülebilir veya taş ultrasonda tesadüfen bulunur.
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları.

Tanı

• Ultrason ilk ve çoğu durumda yeterli olan tetkiktir, radyasyon içermez.
• Düşük doz bilgisayarlı tomografi (BT), ultrasonda taş görülmediğinde veya tedavi planı için kesin boyut gerektiğinde.
• Kan ve idrar tahlilleri (mümkünse 24 saatlik idrar, küçük çocuklarda tek seferlik idrar örneği): taşın nedenini bulmak için. Düşen veya çıkarılan taşın kimyasal analizi çok değerli bilgi verir; bu yüzden düşen taşı saklayıp doktora getirin.

Tedavi

Küçük taşlar

Üreterde bulunan, 5 mm’den küçük taşların çoğu kendiliğinden düşer. Bu dönemde ağrı kesici, bol sıvı ve bazen taşın düşmesini kolaylaştıran bir ilaç verilir. Çocuk izlenir; ağrı geçmezse, ateş çıkarsa veya taş birkaç hafta içinde düşmezse girişim yapılır.

Girişim gerektiren taşlar

Çocuklarda taş için açık ameliyat artık neredeyse yapılmıyor. Kesisiz veya minimal invaziv yöntemler kullanılır:

• Şok dalgasıyla taş kırma (ESWL). Vücut dışından verilen dalgalarla taş küçük parçalara ayrılır, sonra idrarla düşer. 1–2 cm’ye kadar böbrek taşlarında iyi sonuç verir.
• Üreteroskopi ve retrograd intrarenal cerrahi (RIRS). İdrar kanalından ince bir endoskop ilerletilir, taş lazerle kırılıp çıkarılır. Üreter taşlarında ve bazı böbrek taşlarında tercih edilir.
• Perkütan nefrolitotomi (PNL, mini-PNL). Büyük böbrek taşlarında bel bölgesinden açılan küçük bir delikle böbreğe girilerek taş çıkarılır.

Tıkanma ve ateş birlikteyse önce geçici bir stent veya dren yerleştirilerek böbrek boşaltılır, enfeksiyon tedavi edilir, taş ise daha sonra çıkarılır.

Tekrarlamayı önlemek

• Bol su: idrar açık renkte olmalıdır. Büyük çocuklarda yaşa göre günde yaklaşık 1–2,5 litre, sıcak havada ve spordan sonra daha fazla. Bebeklerde ve böbrek fonksiyonu zayıf çocuklarda sıvı miktarını doktor belirler.
• Tuzu azaltmak: işlenmiş gıdalar, cips, sucuk, salam, sosis gibi şarküteri ürünleri.
• Kalsiyumu kısmamak: süt ürünleri normal miktarda kalmalıdır; kalsiyumu azaltmak tersine taş riskini artırır.
• Şekerli içecekler yerine su: limon suyu sitratı artırır ve yararlı olabilir.
• Metabolik tetkike göre gerekirse ilaç tedavisi.