Tedavi yöntemi nasıl seçilir?
Çocukta taşın tedavisi taşın boyutuna ve yerine (böbrekte veya üreterde), ayrıca taşın bileşimine ve böbreğin anatomisine bağlıdır. Taşın belirtileri ve nedenleri için: çocuklarda böbrek taşı.
Hangi yöntem seçilirse seçilsin, her çocukta taşın nedeni araştırılır: düşen veya çıkarılan taş analize gönderilir, metabolik inceleme yapılır.
Yöntemlerin karşılaştırması
Tablo, Avrupa Üroloji Derneği’nin (EAU) çocuklarda taş hastalığına ilişkin önerilerine dayanır.
| Yöntem | Ne zaman düşünülür | Not |
|---|---|---|
| İzlem | Böbreğin alt kaliksinde belirti vermeyen tek taş | Düzenli kontrol |
| İlaçla düşürme (alfa bloker) | Üreter taşı | Çocuklarda endikasyon dışı kullanım, yararına ilişkin kanıtlar çelişkili |
| ESWL | Üreterde 10 mm’den küçük tek taş (ilk seçenek); böbrekte 20 mm’ye kadar taş | Kesi yok; bazen tekrar seans gerekir |
| Üreteroskopi | ESWL’ye uygun olmayan üreter taşı | İdrar kanalından endoskopla |
| RIRS (fleksible üreteroskopi) | Böbrekte 20 mm’den küçük, herhangi bir yerdeki taş (alternatif) | İdrar kanalından endoskopla, kesi yok |
| PNL, mini-PNL | Böbrek pelvisinde veya kalikste 20 mm’den büyük taş | Belde küçük bir delikten; çocuğun boyutuna uygun aletler seçilir |
| Açık veya laparoskopik ameliyat | Nadiren, diğer yöntemlerle çıkarılamayan taşlar | Laparoskopi ESWL ve PNL’ye yanıt vermeyen taşlarda etkilidir |
İzlem ve ilaç
Bazı taşlar hiçbir şikâyete yol açmaz. Böbreğin alt kaliksinde yer alan, tek ve belirti vermeyen bir taşta ilk adım olarak izlem kabul edilebilir bir yaklaşımdır. Bu süreçte çocuk düzenli olarak doktor tarafından kontrol edilir.
Üreter taşlarında taşın düşmesini kolaylaştırmak için alfa bloker denen bir ilaç bazen verilir. Çocuklarda bu kullanım ilacın kullanma talimatında (prospektüsünde) yer almaz ve yararına ilişkin veriler çelişkilidir.
ESWL
ESWL (vücut dışından şok dalgasıyla taş kırma) yönteminde şok dalgaları vücudun dışından taşa yönlendirilir, taş küçük parçalara ayrılır ve parçalar idrarla atılır. Üreterde 10 mm’den küçük tek taşta ilk seçenektir. Çapı 20 mm’ye kadar olan böbrek taşları da ESWL’ye uygundur. Bazen taşın tamamen temizlenmesi için tekrar seans gerekir.
Üreteroskopi ve RIRS
İdrar kanalından ince bir endoskop ilerletilir, taş lazerle kırılıp çıkarılır. Üreteroskopi, ESWL’ye uygun olmayan üreter taşlarında tercih edilir. Esnek (fleksible) bir endoskopla böbreğin içine ulaşılarak yapılan işlem (RIRS), 20 mm’den küçük böbrek taşlarında alternatif bir yöntemdir.
Perkütan nefrolitotomi (PNL, mini-PNL)
Beldeki küçük bir delikten böbreğe yol açılır ve taş çıkarılır. Böbrek pelvisinde veya kalikste 20 mm’den büyük taşlarda önerilir. Çocuklarda aletler çocuğun boyutlarına uygun olarak seçilir. Daha ince aletlerle yapılan şekline mini-PNL denir.
Açık ve laparoskopik ameliyat
Çocuklarda açık ameliyat nadiren yapılır. Laparoskopik ameliyat, ESWL ve PNL ile çıkarılamayan taşlarda etkilidir.
Taş ve ateş bir aradaysa
Taş idrar akışını tıkamışsa ve çocukta ateş varsa bu acil bir durumdur. Önce böbrekte biriken idrar acilen boşaltılır, taşın kendisi ise enfeksiyon geçtikten sonra tedavi edilir.
Ne zaman acile başvurulmalı?
Aşağıdakilerden biri varsa bir sonraki randevuyu beklemeyin: doktorunuzu arayın veya en yakın acil servise gidin.
- Yan veya karın ağrısıyla birlikte ateş ya da titreme (tıkalı böbrekte enfeksiyon): planlı randevuyu beklemeden hemen başvurun
Acil durumda 112’yi arayın (Azerbaycan’da 103)
Çocuk doktorları ve aile hekimleri için not
EAU Ürolitiyazis kılavuzu (2026, çocuk bölümü): üreterde 10 mm'den küçük tek taşı olan çocuklara, taşın lokalizasyonu yapılabiliyorsa, birinci basamak tedavi olarak ESWL önerilir (güçlü); ESWL'ye uygun olmayan üreter taşlarında üreteroskopi alternatiftir (güçlü). Çapı 20 mm'ye kadar (~300 mm²) böbrek taşları ESWL için ideal adaydır (güçlü), 20 mm'den büyük pelvis veya kaliks taşlarında PNL önerilir (güçlü), retrograd intrarenal cerrahi ise her lokalizasyondaki 20 mm'den küçük böbrek taşları için alternatiftir (zayıf). Alfa blokerlerle medikal ekspulsif tedavi (MET) çocuklarda endikasyon dışı kullanımdır ve yararına ilişkin kanıtlar çelişkilidir. Kılavuzun genel önerisine göre obstrüksiyonla birlikte sepsis varsa toplayıcı sistem acilen dekomprese edilir, taşın kesin tedavisi sepsis geçene kadar ertelenir. Tüm çocuklarda taş analizine dayanan metabolik değerlendirme (güçlü) yapılır.
Muayenede neler yapılır?
- Taşın boyutu, yeri, sayısı ve böbrekteki genişleme ultrason (USG) ile, gerektiğinde düşük doz BT ile değerlendirilir.
- Tedavi yöntemi taşın özelliklerine, çocuğun yaşına ve anatomisine göre aileyle birlikte seçilir.
- Taşın nedenini bulmak için metabolik inceleme planlanır, düşen veya çıkarılan taş analize gönderilir.
Sık sorulan sorular
Taş ilaçla düşürülebilir mi?
Üreter taşlarında taşın düşmesini kolaylaştıran bir ilaç (alfa bloker) bazen kullanılır. Çocuklarda bu endikasyon dışı bir kullanımdır ve yararına ilişkin veriler çelişkilidir, bu yüzden kararı doktor verir.
Hangi yöntem en iyisi?
Her çocuk için geçerli tek bir en iyi yöntem yoktur. Seçim taşın boyutuna, yerine, bileşimine, böbreğin anatomisine ve çocuğun yaşına bağlıdır.
Açık ameliyat gerekecek mi?
Çocuklarda açık ameliyat nadiren yapılır. ESWL ve PNL ile çıkarılamayan taşlarda laparoskopik ameliyat bir seçenektir.
İlgili konular
Kaynaklar
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Çocuğunuzun tedavisine muayeneden sonra doktorunuzla birlikte karar verilir.
Son güncelleme: