Geçiş ürolojisi: adölesandan erişkin tıbbına
Nörojen mesanesi, posterior üretral valvi veya ekstrofisi olan ya da augmentasyon ameliyatı geçirmiş adölesanın erişkin sağlık hizmetine geçerken izlem ve tedavisinin kesintisiz sürmesini sağlamak.
Adım 1 / 10
Hedefler
Bu konuyu tamamladıktan sonra
- Geçişi (transition) basit devirden (transfer) ayırabilmek.
- Geçiş gerektiren ürolojik hastalıkları sayabilmek.
- Geçişe ne zaman başlanacağını ve hazırbulunuşluğun nasıl değerlendirileceğini bilmek.
- Erişkin dönemde ortaya çıkan geç komplikasyonları tanıyabilmek.
- Geçiş sürecinde çocuk doktorunun rolünü tanımlayabilmek.
Ana mesaj: geçiş tek bir muayene değil, 12–14 yaşında başlayan ve birkaç yıl süren bir süreçtir. Planlanmamış devirden sonra adölesanların önemli bir kısmı izlemden kopar.
Temel bilgiler
Geçiş nedir?
Geçiş, kronik hastalığı olan adölesanın çocuk sağlık hizmetinden erişkin sağlık hizmetine amaçlı ve planlı biçimde aktarılmasıdır. Amaç yalnızca hekimi değiştirmek değil, adölesanın kendi sağlığının sorumluluğunu üstlenmesidir.
| Çocuk sağlık hizmeti | Erişkin sağlık hizmeti |
|---|---|
| Aile merkezli, kararları ebeveyn verir | Hasta merkezli, kararı hasta kendisi verir |
| Ekip bir arada, uzun muayeneler | Farklı uzmanlar, kısa muayeneler |
| Gelişim ve büyüme ön plandadır | Fertilite, cinsel sağlık, iş ve bağımsızlık ön plandadır |
Temel bilgiler
Kimin geçişe ihtiyacı var?
- Nörojen mesane (spina bifida, sakral anomaliler, omurilik yaralanması).
- Posterior üretral valv ve kronik böbrek hastalığı.
- Mesane ekstrofisi ve epispadias, kloakal anomaliler.
- Mesane augmentasyonu geçirmiş, Mitrofanoff veya MACE stoması oluşturulmuş hastalar.
- Proksimal hipospadias, cinsel gelişim farklılıkları (DSD).
- Skarlı böbrekler, böbrek transplantasyonu, bilateral yüksek dereceli reflü.
Temel bilgiler
Erişkin dönemde beklenen geç komplikasyonlar
| Alan | Riskler |
|---|---|
| Böbrekler | Kronik böbrek hastalığının ilerlemesi, arteriyel hipertansiyon, proteinüri |
| Mesane | Mesane kompliyansının (duvarın genişleyebilme kapasitesinin) azalması, yüksek basınç, kateterizasyona uyumun bozulması |
| Augmente mesane | Taş, mukus, metabolik asidoz, B12 eksikliği, perforasyon, uzun dönemde malignite riski |
| Cinsel sağlık ve fertilite | Erektil ve ejakülatuvar bozukluklar, fertilite sorunları, gebelikte özel riskler |
| Psikososyal | Bağımsızlığın gecikmesi, depresyon, eğitim ve iş hayatında güçlükler |
Augmente mesanesi olan hastada yeni başlayan karın ağrısı, karın şişliği veya ateşten herhangi biri acilen değerlendirilmeli ve mesane perforasyonu dışlanana kadar acil cerrahi durum olarak kabul edilmelidir. Ölüm riski yüksektir.
Değerlendirme
Geçişe hazırbulunuşluğun değerlendirilmesi
Adölesana aşağıdakileri sorun ve her kontrolde kaydedin:
- Kendi tanısını sade sözcüklerle açıklayabiliyor mu?
- İlaçlarının adını, dozunu ve neden kullandığını biliyor mu?
- Kateterizasyonu bağımsız yapıyor mu, malzemelerini kendisi temin ediyor mu?
- Acil durumları (ateş, idrar retansiyonu, augmente mesanede karın ağrısı) tanıyor mu?
- Randevusunu kendisi alıyor mu, hekimle ebeveyni olmadan konuşuyor mu?
13–14 yaşından itibaren muayenenin bir bölümünü adölesanla baş başa geçirmek bağımsızlığı ve güveni artırır.
Değerlendirme
Uzun dönem izlem planı
| Ne | Nasıl ve ne zaman |
|---|---|
| Böbrek fonksiyonu | Kreatinin veya sistatin C, kan basıncı, proteinüri: yılda en az bir kez |
| Görüntüleme | Böbrek ve mesane USG: taş, dilatasyon, rezidüel idrar |
| Mesane fonksiyonu | Semptomlar değişirse veya üst üriner sistemde dilatasyon gelişirse ürodinami |
| Augmentasyon | Asit-baz dengesi, B12, taş; hematüri veya yeni semptomlarda sistoskopi |
| Cinsel sağlık | Yaşa uygun görüşme, fertilite ve kontrasepsiyon hakkında bilgilendirme |
Spina bifidalı hastalarda lateks alerjisi riski yüksektir; tıbbi kayıtlarda belirtilmelidir.
Geçişin yürütülmesi
Geçişin aşamaları
- 12–14 yaş: geçişle ilgili ilk görüşme; sürecin aileye ve adölesana anlatılması.
- 14–16 yaş: hazırbulunuşluğun değerlendirilmesi, öz bakım becerilerinin öğretilmesi, muayenenin bir bölümünün baş başa yapılması.
- 16–18 yaş: erişkin ekibin seçilmesi, mümkünse ortak (çocuk ve erişkin hekimi) muayene.
- 18–21 yaş: devir; tıbbi özetin aktarılması.
- Devirden sonra: ilk muayenenin gerçekleştiğinin doğrulanması.
Geçişin yürütülmesi
Geçiş özeti
Erişkin hekimine aktarılan belgede şunlar yer almalıdır:
- Ana tanı ve tüm ameliyatlar (tarih, tür, ameliyatı yapan merkez).
- Anatomi: augmentasyon, stoma, kateter çapı, kateterizasyon programı.
- Böbrek fonksiyonunun seyri, son görüntüleme ve ürodinami sonuçları.
- İlaçlar, alerjiler (lateks), tekrarlayan enfeksiyonlar ve antibiyotik duyarlılıkları.
- Acil durumlar için kısa plan ve iletişim bilgileri.
Geçişin yürütülmesi
Çocuk doktorunun rolü
- Kronik ürolojik hastalığı olan adölesanları belirlemek ve geçiş görüşmesini erken başlatmak.
- Aşılar, büyüme, kan basıncı, ruh sağlığı gibi genel konuları izlemek.
- Çocuk ürologu, nefrolog, nörolog ve erişkin ekip arasındaki iletişimi sürdürmek.
- Aileyi adölesanın bağımsızlığını desteklemeye yönlendirmek.
En büyük risk izlemden çıkmaktır. Devirden sonra erişkin ürologa ilk başvurunun gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol etmek basit ama çok etkili bir adımdır.
Test
Test: Geçiş ürolojisi
Kendinizi sınayın: bir cevap seçin.
Geçiş sürecine hangi yaşta başlanması önerilir?
Geçiş birkaç yıl süren bir süreçtir ve 12–14 yaşında ilk görüşmeyle başlamalıdır.
Augmente mesanesi olan 19 yaşındaki hastada akut karın ağrısı ve ateş var. İlk düşünülmesi gereken tanı nedir?
Augmente mesane perforasyonu hayatı tehdit eden bir durumdur ve dışlanana kadar acil cerrahi değerlendirme gerektirir.
İleal augmentasyondan sonra hangi metabolik sorun izlenmelidir?
Bağırsak segmenti idrardan iyon emer (metabolik asidoz); terminal ileumun kullanılması ise B12 eksikliğine yol açabilir.
Spina bifidalı hastanın kayıtlarında hangi alerji özellikle belirtilmelidir?
Spina bifidalı hastalarda lateks alerjisi riski yüksektir ve tüm tıbbi işlemlerde dikkate alınmalıdır.
Konu tamamlandı
Konuyla ilgili hesaplayıcılar
İlgili konular
Konuyla ilgili aileler için yazılar
Kaynaklar
- Blum RW, Garell D, Hodgman CH, et al. Transition from child-centered to adult health-care systems for adolescents with chronic conditions. J Adolesc Health. 1993;14(7):570–576.
- Got Transition. Six Core Elements of Health Care Transition 3.0. National Alliance to Advance Adolescent Health, 2020.
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Neurogenic bladder; Posterior urethral valves.
Bu içerik sağlık profesyonelleri içindir ve güncel klinik kılavuzlara dayanır. Belirli bir hasta hakkındaki kararı tedaviyi yürüten hekim verir.
Son güncelleme: