Temiz aralıklı kate­teri­zasyon: ebeveynler için hatırlatma

Bu sayfa hastanede size öğretilenleri hatırlatmak içindir ve uygulamalı eğitimin yerini tutmaz. Doktorunuzun veya hemşirenizin verdiği kişisel talimat her zaman esastır.

Kateterizasyon ne işe yarar?

Mesane kendi kendine tam boşalmadığında, örneğin nörojen mesanede, ince bir sondayla düzenli olarak boşaltılır. Sonda idrar kanalından mesaneye ilerletilir, idrar boşaldıktan sonra çıkarılır. Spina bifida ile doğan bebeklerde kateterizasyona genellikle doğumdan sonra mümkün olan en kısa sürede başlanır.

Steril değil, temiz teknik

Evde uzun süreli aralıklı kateterizasyon için size öğretilen temiz teknik yeterlidir. Hastanede ise sondanın nasıl takılacağı işleme ve enfeksiyon kontrol kurallarına göre belirlenir. Temiz teknik şunları kapsar:

• kateterizasyondan önce ve sonra ellerinizi sabun ve suyla yıkayıp iyice kurulayın,
• genital bölgeyi öğretildiği şekilde temizleyin: kızlarda dudakları (labiaları) nazikçe aralayıp önden arkaya doğru (arkadan öne değil), erkeklerde idrar deliğinden başlayıp dışa doğru,
• her seferinde yeni bir sonda kullanın; sondayı yalnızca özel bir tipse ve hemşire size nasıl yapılacağını öğrettiyse tekrar kullanın,
• sonda hidrofilik değilse suda çözünen kayganlaştırıcı jel kullanın.

Bebeği sırt üstü yatırın. Büyük çocuklar için klozete oturmak çoğu zaman daha rahattır.

Günde kaç kez?

Kateterizasyonun sayısını ve saatlerini doktor belirler. Çocuk kendiliğinden hiç idrar yapamıyorsa genellikle günde 4–6 kez, kısmen yapabiliyorsa çoğu zaman günde 1–3 kez uygulanır. Programı kendi başınıza değiştirmeyin. İdrar yolu enfeksiyonu sırasında doktor geçici olarak daha sık kateterizasyon yapmanızı önerebilir.

Kabızlık sondanın geçişini zorlaştırır. Bağırsağın düzenli boşalması mesane tedavisinin bir parçasıdır.

Kreş ve okul

• Kreş veya okul personeline kateterizasyonun öğretilmesini doktor ya da hemşireyle önceden planlayın.
• Sondalar ve malzemeler için temiz, göz önünde olmayan bir saklama yeri konusunda anlaşın.
• Güvenlikten ödün vermeden işlemi olabildiğince kısa ve basit tutun ki çocuk dersten az ayrılsın.
• Çocuğunuzda spina bifida varsa öğretmenleri lateks alerjisi riski konusunda bilgilendirin.

Lateks alerjisi

Spina bifidalı çocuklarda lateks alerjisi riski yüksektir. Bebeklikten itibaren lateks içeren sonda, eldiven ve diğer tıbbi ürünlerden, ayrıca lastik balonlardan uzak durun. Reaksiyon hafif (ciltte tahriş, döküntü, kurdeşen, gözlerde kaşıntı, hapşırma) veya ağır (yaygın kurdeşen, hırıltılı solunum, öksürük, göz çevresinde şişlik, kusma) olabilir. Ağır reaksiyonda hemen acil yardım çağırın.

Sorunlar ve ne yapmalı

• Sonda ilerlemiyor. Zorla itmeyin. Çocuktan derin nefes almasını isteyin, pozisyonunu değiştirin, sondayı hafif bir baskıyla tutup 1–2 dakika bekleyin: sfinkter çoğu zaman gevşeyip açılır. Yine geçmiyorsa bir sonraki kateterizasyon saatini beklemeden doktoru veya hemşireyi arayın.
• İdrarda veya sondada kan. Kanama şiddetliyse, durmuyorsa veya tekrarlıyorsa doktora başvurun: süren kanama enfeksiyon belirtisi olabilir.
• Bulanık, kötü kokulu idrar. Ateş veya ağrıyla birlikteyse enfeksiyon olabilir: en kısa sürede doktora başvurun.
• Şikâyet olmadan idrarda mikrop. Kateterizasyon yapılan çocuklarda sık görülür ve genellikle tedavi gerektirmez. Antibiyotiği yalnızca doktor reçete ederse verin.