Çocuk ve ergenlerde varikosel: dereceler ve tedavi

Varikosel nedir?

Testisten kanı taşıyan toplardamarlar, skrotumda spermatik kord boyunca ağa benzeyen bir yapı (pampiniform pleksus) oluşturur. Bu toplardamarların genişlemesine varikosel denir. Skrotum elle muayene edildiğinde “solucan torbası” gibi hissedilir, ağır durumlarda deriden görülür.

Varikosel genellikle ergenlik döneminde, 10–15 yaşlarında ortaya çıkar ve erkeklerin yaklaşık %15’inde görülür. Yaklaşık %90’ı sol taraftadır, çünkü sol testis toplardamarı böbrek toplardamarına dik açıyla dökülür ve orada basınç daha yüksektir.

Dereceleri

• Subklinik varikosel: elle hissedilmez, yalnızca Doppler ultrasonda görülür. Ergenlerde genellikle tedavi gerektirmez, takip yeterlidir.
• 1. derece: yalnızca ıkınma (nefesi tutup aşağı doğru itme) sırasında elle hissedilir.
• 2. derece: dinlenme halinde elle hissedilir ama görülmez.
• 3. derece: deriden görülür.

Derece tek başına ameliyat kararı için bir ölçüt değildir. Temel gösterge testisin büyümesidir.

Neden önemli?

Genişlemiş toplardamarlarda kan göllenir ve testisin ısısı artar. Bazı ergenlerde bu durum varikosel tarafındaki testisin büyümede geri kalmasına ve ileride sperm değerlerinin kötüleşmesine yol açar. Ancak varikoseli olan ergenlerin büyük kısmında testis normal büyür ve hiçbir tedavi gerekmez.

Muayene

• ayakta ve yatarken muayene,
• her iki testisin hacminin ultrason (USG) ile ölçülmesi ve karşılaştırılması,
• Doppler ile toplardamarlardaki geri akımın değerlendirilmesi,
• ergenliğini tamamlamış gençlerde, gerektiğinde sperm analizi.

Ameliyat ne zaman önerilebilir?

• varikosel tarafındaki testis diğerinden %20’den fazla küçükse ve bu fark tekrar ölçümde de devam ediyorsa,
• varikosel ağrıya veya ağırlık hissine yol açıyorsa,
• her iki tarafta elle hissedilen varikosel varsa,
• testisi etkileyen başka bir sorun da varsa,
• ergenliğini tamamlamış gençte sperm analizi bozuksa.

Bu durumlar yoksa genç 6–12 ayda bir muayene ve ultrasonla takip edilir.

Tedavi yöntemleri

• Mikrocerrahi subinguinal varikoselektomi: kasığın altından küçük bir kesiyle, mikroskop altında genişlemiş toplardamarlar bağlanır, atardamar ve lenf damarları korunur.
• Laparoskopik varikoselektomi: toplardamarlar karın içinden bağlanır. Lenf damarlarını korumak için özel bir boya kullanılabilir.
• Embolizasyon: toplardamarın içine damar yoluyla özel bir malzeme yerleştirilerek damar tıkanır.

Lenf damarlarını koruyan yöntemler hidrosel riskini azaltır. Yöntem çocuğun durumuna ve cerrahın deneyimine göre seçilir.

Ayrıntılı bilgi: varikoselektomi.