Belde gamze (sakral gamze) ve gergin omurilik: ne zaman tetkik gerekir?

Sakral gamze nedir?

Bazı bebeklerin belinin alt kısmında, kalçaların arasında küçük bir çukur bulunur. Buna sakral gamze denir. Çoğu zaman zararsız bir deri özelliğidir ve hiçbir soruna yol açmaz.

Ancak bazen bel ve kuyruk sokumu bölgesindeki deri bulguları, altta omurga ve omurilikte doğuştan bir anomali olduğuna işaret eder. Buna gizli spinal disrafizm denir: üzeri deriyle örtülü olduğu için dışarıdan görülmez.

Gergin omurilik nedir?

Normalde omuriliğin alt ucu omurga kanalında serbestçe hareket eder. Bazı anomalilerde (kalınlaşmış veya yağlı filum terminale, yağ kitlesi, deriyle bağlantılı kanal) omurilik alt ucundan sabitlenir. Çocuk büyüdükçe omurilik gerilir. Buna gergin omurilik (gergin omurilik sendromu) denir.

Doğumda çoğu zaman hiçbir şikâyet olmaz. Sorunlar çocuk büyüdükçe ortaya çıkabilir; geç tanı konduğunda bazıları geri dönüşsüz olabilir. Bu yüzden hangi deri bulgularının tetkik gerektirdiğini bilmek önemlidir.

Hangi deri bulguları tetkik gerektirir?

Genellikle zararsızdır (basit gamze):

• tek, küçük (yaklaşık 5 mm’den küçük) bir gamze,
• tam orta hatta, anüse yakın (anüsten yaklaşık 2,5 cm’ye kadar),
• yanında başka deri değişikliği yok.

Bu tür gamzesi olan sağlıklı bebeklerde ciddi anomali çok nadirdir ve çoğu zaman tetkik gerekmez.

Doktora gösterilmelidir:

• büyük (5 mm’den büyük) veya dibi görünmeyen derin gamze,
• kalça kıvrımının üstünde ya da orta hattın dışında yer alan gamze, birden fazla gamze,
• orta hatta kıl tutamı,
• deri altında yumuşak şişlik (yağ kitlesi, lipom),
• deri uzantısı («küçük kuyruk»),
• kırmızı veya mor damarsal leke,
• bunlardan iki veya daha fazlasının bir arada olması: bu durumda risk belirgin şekilde artar.

Mesane ve bağırsakla ilişkisi

Mesaneyi ve bağırsağı yöneten sinirler omuriliğin en alt bölümünden çıkar. Omurilik gerildiğinde bu sinirlerin işlevi bozulabilir. Bu da nörojen mesaneye yol açabilir.

Belinde deri bulgusu olan çocukta şunlara dikkat edin:

• tuvalet eğitiminden sonra kuru kalamama veya kuru bir dönemden sonra yeniden gündüz idrar kaçırma,
• tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları,
• zayıf akım, idrar yaparken ıkınma,
• inatçı kabızlık veya dışkı kaçırma,
• bacaklarda güçsüzlük, yürüyüşte değişiklik, artan omurga eğriliği.

Tanı

• Omurga ultrasonu. Omurlar henüz tam kemikleşmemişken küçük bebeklerde ilk tetkiktir. Ağrısızdır, anestezi gerektirmez.
• MR. Omuriliği en doğru gösteren yöntemdir. Risk yüksek olduğunda, ultrasonda değişiklik görüldüğünde veya büyük çocukta şikâyet olduğunda yapılır.
• Mesane tetkikleri. Üroflovmetri, idrar sonrası kalan idrarın ölçülmesi ve gerekirse ürodinami mesanenin nasıl çalıştığını gösterir.

Tedavi

Gergin omuriliğin tedavisi beyin cerrahının yaptığı bir ameliyattır: omuriliği sabitleyen doku kesilerek omurilik serbestleştirilir (detetering). Karar çocuğun şikâyetlerine ve anomalinin türüne göre verilir:

• deri bulgusuyla birlikte nörolojik, mesane veya ortopedik sorunlar artıyorsa genellikle ameliyat yapılır,
• şikâyeti olmayan çocuklarda ameliyatın yararı ve riski dikkatle tartışılır.

Ameliyattan önce kuru olan çocukların çoğu sonrasında da kuru kalır, hâlihazırda idrar kaçıran çocukların bir kısmında ise durum düzelir. Mesane sorunları devam ederse tedaviyi çocuk ürolojisi uzmanı sürdürür.

İzlem

Ameliyat yapılsın ya da yapılmasın, risk grubundaki çocuklar çocukluk ve ergenlik boyunca beyin cerrahı, çocuk ürolojisi uzmanı ve ortopedist tarafından izlenir. İdrar yapmada, bağırsak alışkanlıklarında veya yürüyüşte yeni bir değişiklik fark ederseniz bir sonraki planlı randevuyu beklemeyin.