Liken skleroz nedir?
Liken skleroz derinin uzun süreli, enflamatuvar bir hastalığıdır. Erkek çocuklarda en sık sünnet derisini ve penisin başını (glans) tutar. Bu forma balanitis kserotika obliterans, kısaca BXO denir. Hastalık ağrısızdır, ancak zamanla deride skar (nedbe) dokusu bırakır.
Skar dokusu sünnet derisinin ucunu daraltır ve deri artık geri çekilemez. Buna skarlı ya da patolojik fimozis denir. Küçük çocuklarda sünnet derisinin açılmaması çoğu zaman normaldir (fimozis); liken skleroz ise tedavi gerektiren ayrı bir hastalıktır.
Çocuklarda genellikle okul çağında, ortalama 8 yaş civarında ortaya çıkar.
Belirtileri
- sünnet derisinin ucunda beyaz, sert, skarlı bir halka,
- önceden açılan derinin artık açılmaması,
- derinin esnekliğini kaybetmesi, bazen kaşıntı,
- glansta ya da idrar deliğinin çevresinde beyaz lekeler,
- idrar yaparken zorlanma, ince ya da dağınık idrar akımı.
Neden zamanında tedavi edilmeli?
Liken skleroz skar bırakan bir hastalıktır. Tedavi edilmezse darlık artar ve idrar akımı bozulabilir. Hastalık idrar deliğine yayılırsa meatal darlık gelişebilir.
Sünnet derisi zorla açılmamalıdır: bu, yeni yırtıklara ve daha fazla skara yol açar.
Tanı
Doktor hastalıktan çoğu zaman görünümüne bakarak şüphelenir. Ancak olağan skarlı fimozisi liken sklerozdan yalnızca görünüme bakarak ayırmak her zaman mümkün olmaz. Kesin tanı, sünnette çıkarılan derinin mikroskop altında (histopatolojik) incelenmesiyle konur. Bu sonuç, takibin nasıl yapılacağını belirler.
Tedavi
- Sünnet asıl tedavidir. Avrupa Üroloji Derneği (EAU), liken sklerozda ve tedaviye yanıt vermeyen fimoziste sünnet önerilmesini tavsiye eder. Ayrıntılı bilgi: sünnet.
- Kortikosteroid krem tüm fimozis türlerinde yardımcı olabilir, ancak skarlı fimoziste sonuç daha zayıftır. Bazen sünnetten önce ya da sonra destek tedavisi olarak kullanılır; buna doktor karar verir.
- Gerektiğinde tedaviye bir dermatoloji uzmanı da katılır.
Sünnetten sonra ne olur?
Liken sklerozu olan erkek çocuklarda sünnetten sonra idrar deliği darlığı daha sık görülür: yaklaşık her 5 çocuktan birinde, bu hastalık olmadan fimozis nedeniyle sünnet edilenlerde ise yaklaşık 100 çocuktan 6’sında. Bu yüzden:
- çocuğun idrar akımını izleyin: akım incelir, dağılır ya da çocuk ıkınıyorsa doktora söyleyin,
- şikâyet olmasa da kontrollere gelin,
- darlık gelişirse idrar deliği küçük bir ameliyatla genişletilir (meatoplasti).
Bu hastalık uzun süreli takip gerektirir. Bu yüzden sünnetten sonra da doktorunuzla bağlantıyı koparmayın.
Ne zaman acile başvurulmalı?
Aşağıdakilerden biri varsa bir sonraki randevuyu beklemeyin: doktorunuzu arayın veya en yakın acil servise gidin.
- Çocuk idrar yapamıyor ya da idrar damla damla geliyor, karnın alt kısmı şiş ve ağrılı
- Penis ucunda kızarıklık, iltihaplı akıntı ve ateş
Acil durumda 112’yi arayın (Azerbaycan’da 103)
Çocuk doktorları ve aile hekimleri için not
Balanitis kserotika obliterans (BXO), glans, prepisyum, meatus ve üretrayı tutabilen ağrısız, kronik enflamatuvar bir hastalıktır ve liken skleroz et atrofikusun genital formudur. Sünnet edilen çocuk ve ergenlerin prepisyumlarının histolojik incelemesinde BXO bulguları %35–53, on yaşından küçük erkek çocuklarda %17 oranında saptanır. BXO patolojik fimozisin özel bir formudur; tanı histopatolojiktir ve klinik olarak basit patolojik fimozisten ayırt etmek güç olabilir, bu nedenle rezeke edilen prepisyumun histopatolojik incelemesi yerindedir. Patolojik fimoziste kortikosteroid yanıtı daha düşük olabilir. EAU, BXO'da ve tedaviye dirençli fimoziste sünnet önerilmesini ve meatal darlık riski konusunda bilgi verilmesini güçlü olarak önerir. Sünnet sonrası meatal darlık, doğrulanmış BXO'da %20, BXO olmayan fimoziste %6'dır; uzun süreli takip gerekir ve dermatoloji de sürece katılabilir. Çocuklarda ortalama başvuru yaşı yaklaşık 8'dir; literatürde ileri dönemde karsinom riski de bildirilmiştir.
Muayenede neler yapılır?
- Sünnet derisi, glans ve idrar deliği dikkatle muayene edilir, idrar akımı sorulur.
- Skarlı fimozis şüphesinde sünnet ve zamanlaması dahil tedavi seçenekleri aileyle konuşulur.
- Ameliyatta çıkarılan deri patolojik incelemeye gönderilir, ardından idrar deliğinin takibi planlanır.
Sık sorulan sorular
Bunun olağan fimozisten farkı nedir?
Küçük çocuklarda sünnet derisinin açılmaması çoğu zaman normaldir ve deri yumuşak, esnektir. Liken sklerozda ise derinin ucu beyazlaşır, sertleşir ve skar dokusu gelişir. Önceden açılan deri artık açılmaz. Bu farkı doktor muayenede değerlendirir.
Sünnetten sonra hastalık tamamen geçer mi?
Sünnet asıl tedavidir, ancak hastalık glansı ve idrar deliğini de tutabilir. Bu çocuklarda sünnetten sonra idrar deliği darlığı daha sık görülür, bu nedenle doktorun planladığı kontrollere gelin.
Bulaşıcı mı?
Hayır. Bir enfeksiyon değil, derinin kronik enflamatuvar bir hastalığıdır ve başkalarına bulaşmaz.
İlgili konular
- Fimozis Sünnet derisi darlığı Hastalık
- Meatal darlık Meatal stenoz, meatus darlığı, sünnet sonrası idrar deliğinin daralması Hastalık
- Sünnet Sünnet ameliyatı, estetik sünnet Tedavi
- Meatoplasti Meatotomi, meatal darlık ameliyatı Tedavi
- Balanopostit Penis ucunda kızarıklık ve şişlik Hastalık
- Parafimozis Sünnet derisinin penisi sıkması Hastalık
Kaynaklar
- EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2026: Phimosis and other abnormalities of the penile skin.
- Nguyen ATM, Holland AJA. Balanitis xerotica obliterans: an update for clinicians. Eur J Pediatr, 2020.
- Celis S et al. Balanitis xerotica obliterans in children and adolescents: a literature review and clinical series. J Pediatr Urol, 2014.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Çocuğunuzun tedavisine muayeneden sonra doktorunuzla birlikte karar verilir.
Son güncelleme: